RangMagazine.com - چهل سال تلاش

در دیگر سایت‌ها < گرافیسمچهل سال تلاش

این مطلب پیش از این در جهت اطلاع به چاپ رسیده است.

آرش تنهایی / آذین فر مندی

شروع فعالیتهای کانون به روایتی ۱ در ۲۳ آذر ۴۳ با تاسیس کتابخانه ای در انبار یک مدرسه قدیمی در باغ شاه شروع می شود کانون با هدف ایجاد زمینه های گسترش فرهنگ مطالعه و تولید کتاب مناسب برای کودکان و نوجوانان ایجاد می شود ، ابتدا کتابخانه ای در پارک لاله ( پارک فرح سابق ) تاسیس می شود کتابخانه های بعدی نیز بر اساس الگوی کتابخانه های کودک و نوجوانان کشور فرانسه تاسیس می شود ، کانون با حضور روشنفکران دگر اندیشی چون فیروز شیروانلو ، لیلی امیر ارجمند آغاز به کار می کند به مرور هنرمندانی چون فرشید مثقالی و عباس کیارستمی، نور الدین زرین کلک به دعوت فیروز شیروانلو به کانون می پیوندند ، اولین پوستر های کانون پوستر های سیرک مسکو است این سیرک در سال ۴۸ به ابتکار شیروانلو با هدف جمع آوری منابع مالی برای تاسیس بخشهای چون مرکز سینمایی و گرافیک به اجرای برنامه می پردازد . پوستر های این رویداد را طراحانی چون عباس کیارستمی ، نیکزاد نجومی طراحی می کنند .
به مرور با گسترش تولیدات کانون و نیاز برای طراحی پوستر ، جلد و تصویر سازی کتاب و ... مرکز گرافیک کانون با حضور مصطفی اوجی ، محمد رضا عدنانی و به مدیریت فرشید مثقالی ۲ در سال ۱۳۵۰ تاسیس می شود . کانون در طول فعالیت خود از حضور طراحانی چون : علی اکبر صادقی ، هوشنگ محمدیان ، مرتضی ممیز ، سودابه آگاه ، نفیسه ریاحی ، ابراهیم حقیقی ، محمد رضا دادگر ، پرویز محلاتی ، ابوالفضل همتی آهویی و بسیاری از طراحان پوستر پر آوازه دیگر بهره می گیرد . با وقوع انقلاب اسلامی در حالی که صحبت هایی از انحلال کانون در میان بود ، کمال خرازی با در خواست از شورای انقلاب ادامه فعالیتهای کانون را خواستار می شود . کانون از سال ۱۳۵۸ با اساسنامه تازه همچنان به کار خود ادامه می دهد ، تغیر پیاپی مدیران کانون و بخش گرافیک آن پس از انقلاب باعث می شود کانون نتواند به دوران اوج و شکوفایی خود باز گردد .


اثر: سودابه آگاه/ تصویر شماره ۲	اثر: فرشید مثقالی/ تصویر شماره ۱

پوستر های کانون پیش از انقلاب
پوستر های کانون را بی شک می توان از اوج های درخشان هنر پوستر در ایران بر شمرد ؛ فرشید مثقالی به عنوان مدیر آتلیه و یکی از طراحان شاخص پوستر کانون به شمار می رود . تصویر گری توانا که پوستر هایش از توان بالای تصویر گرانه او وام می گیرند ، اگرچه فقط در حد تصویر سازی باقی نمی مانند زیرا تصویر گران بسیاری در آن دوره و حال سراغ داریم که هیچ یک طراح پوستر شاخصی نیستند ، در آثار مثقالی نگاه کاووش گرانه او را به سنت تصویر سازی کتب چاپ سنگی دوره قاجار می توان دید ، پوستر های او جسور و تاثیر گذار است گرچه بسیاری از الزامات طراحی پوستر برای کودکان را به همراه دارد ، اما در مواردی نیز برای کودک ملموس نیست پوستر"یازدهمین فستیوال فیلمهای کودکان و نوجوانان"( تصویر شماره ۱) بیانگر شیوه فرشید مثقالی در طراحی پوستر و در عین حال نگاه شرقی او به پوستر است . فرشید مثقالی پوستر های بسیاری برای کانون ساخته است که هر یک حرفی برای گفتن دارد .
مثقالی تنها طراح پوستر تصویر ساز کانون نیست ، بسیاری از طراحان کانون چنین توانایی را دارند شاید کار برای کودکان چنین الزامی را می طلبد ، در کنار مثقالی ، سودابه آگاه ، مصطفی اوجی ، هوشنگ محمدیان ، محمد رضا عدنانی هریک برگی بر برگهای زرین دفتر پوستر های کانون می افزایند ؛ سودابه آگاه ، در کنار ساخت انیمیشن و طراحی و تصویر گری کتاب ، پوستر" سینما پلازا" ( تصویر شماره ۲ ) را در کارنامه خود دارد می توان او را از زنان پیشگام گرافیک ایران برشمرد .
پوستر های اوجی تلفیقی از عکس و تصویر سازی است که به همنشینی چشم نوازی دست می یابد ، پوستر " قصه های خوب برای بچه های خوب ""( تصویر شماره ۳ ) و "ده سال کوشش برای بار ور کردن ذهن کودکاناز تلاشهای اوست ، او همراه با محمد رضا عدنانی تلاش برای طراحی حروف برای پوستر های کانون را آغاز می کنند . از دیگر پوستر سازان کانون باید از علی اکبر صادقی نام برد که به شیوه انیمیشن ها و نقاشی هایش با همان حال هوای اساطیری و ایرانی   پوستر می سازد .
در کنار طراحان تصویر ساز ، طراحانی هم هستند که عنصر اصلی پوستر هایشان تصویر سازی نیست ، از جمله عباس کیارستمی با پوستر های " لباسی برای عروسی " و" سیاه و سپید " و" دوراه حل برای یک مساله " در پوستر های کیارستمی سادگی و تک صدایی وجود دارد که بعدها در فیلم هایش نیز شاهد هستیم . ابراهیم حقیقی نیز این راه را به شیوه خود می پیماید اگرچه او که تصویر سازی چندین کتاب را در کارنامه کاری خویش دارد ، اما در پوستر هایش از فوتو مونتاژ استفاده می کند پوستر های "شاپرک خانم " " گردش در یک روز خوش آفتابی "( تصویر شماره ۴ )   از نمونه کار های شاخص حقیقی است که گرچه با تکنیک فوتومونتاژ ساخته شده است اما فضایی کودکانه را به خوبی القا می کند .
مرتضی ممیز بیشتر در زمینه انیمیشن با کانون همکاری دارد ، سیاه پرنده ، آنکه خیال بافت آنکه عمل کرد حاصل کار اوست ، اما پوستر هایی که برای کانون می سازد انگشت شمارند ، یک تجربه ، سیاه پرنده ، خانه دوست کجاست و کلید ؛ او در پوستر هایش لحن و لهجه محکم و پر ابهت خود را دارد که کمتر مناسب مخاطب کودک است .
کانون در پیش از انقلاب برای فعالیتهای فرهنگی و هنری و معرفی محصولات خود پوستر سفارش می دهد   ؛ پوستر های " عضویت در کتابخانه ها- مصطفی اوجی " ،" مسابقات تنیس روی میز- فرشید مثقالی " ، " نورمن ویزدم – محمدرضا دادگر " ، " کمتر مصرف کردن برق- پرویز نادری " ( تصویر شماره ۵ ) این امر علاوه بر تاثیر گذاری فرهنگی به رشد و عمومی شدن هنر پوستر و خلق آثاری ماندگار کمک می کند .

پوستر های کانون پیش از انقلاب ماحصل نگاه و برنامه ریزی بلند مدت به فرهنگ است که محصولی پر بار می دهد اگرچه سایر همگنان کانون در آن سالها چون جشنواره فیلم تهران ، بنیاد فرهنگ و هنر ، تالار رودکی و جشن هنر شیراز نیز به نوبه خود پوستر های شاخصی داشته اند . طراحانی چون : آراپیک باغداساریان ، بهرام خائف ، نسرین دشت آرا ، پرویز نادری و حمید نوروزی نیز در میان طراحان پوستر های کانون پیش از انقلاب حضور دارند .


اثر: ابراهیم حقیقی/ تصویر شماره ۴	اثر: مصطفی اوجی/ تصویر شماره ۳

اثر: محمد رضا دادگر/ تصویر شماره ۶	اثر: پرویز نادری/ تصویر شماره ۵

پوستر های کانون پس از انقلاب
با وقوع انقلاب فعالیت کانون با وقفه ای کوتاه مدت روبرو می شود ، کانون پس از انقلاب با طراحانی که پیش از انقلاب با آن پیوسته بودند به فعالیتش ادامه می دهد محمد رضا دادگر ، پرویز محلاتی از طراحان پوستر های کانون در سالهای نخست انقلاب هستند ؛ با وقوع انقلاب پوستر های کانون نیز با موج انقلاب همراه می شوند . پوستر های برای مناسبتهای خاص ،چون هفده شهریور، ماه رمضان و ... و پوستر هایی در تجلیل از چهره هایی چون شهید مطهری ، آیت اله طالقانی و دکتر شریعتی طراحی و منتشر می شود ، از شاخص ترین این آثار می توان به پوستری از محمد رضا دادگر در سوگ کودکانی که در هفده شهریور کشته شدند اشاره کرد( تصویر شماره ۶ ) دادگر در ادامه فعالیتهای خود به ترکیب عکس و تصویر می پردازد پوستر هایی که تحت تاثیر فضای دوران یا سیاه و سفید شده اند و یا رنگهای تندی دارند، از پوستر های شاد و رنگارنگ سالهای قبل کمتر اثری می بینیم ، پرویز محلاتی نیز به عنوان هنرمندی و تجربه گرا از طراحان پر کار کانون است( تصویر ۷) ، او پوستر هایی با نقاشی های کودکان ساخته است که در زمانه خود آثار نو وجذابی است ، ابو الفضل همتی که از تصویر گری کتاب به طراحی پوستر روی می آورد در حضور خود در کانون پوستر هایی شاعرانه و چشم نوازی می سازد( تصویر ۸ ) اگرچه اغلب پوستر های او تصویر سازی هایی است که با همان قدرت با نوشتار همراه نشده اند . بهزاد غریب پور ، بهراد امین سلماسی و ... به نوعی آخرین طراحان پوستر ؛ از نسل طراحان پوستر تصویر ساز هستند که درخشش های هرچند کوتاه در آسمان پوستر های کانون ایجاد می کنند .


اثر: ابو الفضل همتی/ تصویر شماره ۸	اثر: پرویز محلاتی/ تصویر شماره ۷

با ورود رایانه و تغیر فضای ساخت پوستر پوستر های کانون نیز دگرگون میشوند ، پایان پوستر های کانون پایان غم انگیزی است ؛ در دهه چهارم ،    پوستر های کانون بیشتر تحت تاثیر ابزاری به نام رایانه طراحی می شوند ، ضربه ای که به پوستر های کانون می خورد شبیه بلایی است که بر سر پوستر های فیلم ، تئاتر و موسیقی می آید . نسل جدید پوستر هایی کانون پوستر هایی هستند که به شیوه پوسترهای فیلم ، کو لاژی از چند عکس و یا تصویر سازی هایی که هیچ یک قدرت تصویری و ارزش بصری گذشتگان خود را ندارند .
با نگاهی به این آثار در می یابیم بسیاری از این پوستر ها متاسفانه بر خلاف دوره های قبل - خارج از نظر واحد گرافیک کانون ، توسط واحد های سینمایی و تئاتر -   توسط کاربران رایانه ایی ، آشنا به گرافیک و یا طراحان گرافیک تازه کار طراحی شده اند ، و بر خلاف دوران های گذشته که کانون محل گرد هم آیی بهترین های گرافیک نسل خویش بود ، به محل تجربه اندوزی طراحانی تبدیل شده که حتی تجربه هم نمی کنند اگرچه این ضعفی است که متوجه بسیاری اژ طراحان این نسل ، و شیوه های آموزشی آنان می شود ، اما در میان طراحان این نسل آنان که جدی تر به مساله طراحی پوستر پرداخته اند نیز ره به کانون نبرده اند .
در انتها شاید به جای نتیجه گیری این سوال را مطرح کنیم ،   که چرا دانش آموختگان گرافیک نمی توانند چون گذشتگان خود در انتقال پیام به مخاطب کودک و خلق آثاری زیبا موفق باشند ، چرا بسیاری از طراحان این نسل   در خلق آثار؛ برای مخاطبی ، غیر دایره طراحان و هنرمندان ،   حال عام باشد یا کودک زبانی چنین الکن دارد ؟

چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۸۸
۱۳:۲۱:۴۳